زمين به منظور جمع‌آورى درآمدها « 39 » ( به مقادير و اشكال مختلف - به‌عنوان حقوق يا پاداش ) به كار مىرفته است . « 40 » از توضيح و تفسيرى كه از لحاظ نظرى درباره مشخصات « 41 » اين اصطلاح صورت گرفته ، در گزارشهاى صرفا تاريخى - امّا نه در گزارشهاى اقتصادى - چيزى وجود ندارد . در « واگذارى » زمين به اعراب در بين النهرين ، « 42 » در كرمان ، « 43 » در حوالى اسپهان و در خراسان با اصطلاح « طعمه » « 44 » برخورد مىكنيم . امّا آنچه به‌عنوان « اقطاع » خوانده مىشده ، نوعى اعطاى مادام‌العمر بوده است كه در دوران نخستين عباسيان « 45 » در شهرهاى مختلف يا به شكل واگذارى حكومت يك ولايت و يا فرماندهى سپاه يك منطقه صورت مىگرفته است « 46 » البته حاكم و يا فرمانده در ازاء اين « واگذارى » ( مقاطعه ) ، مىبايستى

--> ( 39 ) . مانند هارون الرشيد به مأمون : ابن اسفنديار : تاريخ طبرستان . ( 40 ) . رجوع كنيد به : Moritz Sobernheim in der EI , II 491 - 493 ; Osman Turan in der EI , turk . V 949 - 952 ; Caet . V 397 - 399 , 429 - 433 ; Fin 73 - 80 ; Kremer , Ein . 297 ff . , UZ . 17 . - صديقى Lokk . 14 - 72 ; Siddigi , ابو يوسف : كتاب الخراج ، ص 29 و بعد ، ص 35 - 32 ؛ قمى : تاريخ قم ، ص 18 طبرى ، تاريخ 3 ، ص 1506 تأييد امير جديد طاهريان محمد بن طاهر در سال 250 ه / 864 م را حتى با واگذارى زمينهايى به‌عنوان « خاصّه » ذكر كرده است ، ( امرى كه از لحاظ حقوق دولتى نمىتوانسته است درست بوده باشد ) . آيا تأليف زير ( كه در دسترس من نبود ) ، اين مسئله را كلا يا ( مانند تأليفات ديگر مؤلف ) فقط در ارتباط با آذربايجان ( در زمان مغولان ؟ ) بررسى كرده است ، چيزى نمىتوانم بگويم : ( در مورد ترتيب اقطاع ) A . A . Ali - Zade : K Voprosu ob institute ikta''in den Izv . Azerb . filiala Ak . N . 1942 , Nr . 5 . ( 41 ) . رجوع كنيد به : Sobernheim ، منبع ذكرشده در پاورقى شماره قبل . ( 42 ) . طبرى : تاريخ 1 ، ص 2276 ( سال 37 ه / 657 م ) ؛ ص 2705 ( سال 23 ه / 644 م ) . ( 43 ) . بلاذرى : فتوح البلدان ، ص 392 ؛ بلاذرى : انساب الاشراف ، ج 4 ، ص 79 . ( 44 ) . رجوع كنيد به : طبرى : تاريخ 2 ، ص 69 / 1967 ( تصاحب يك قريه در خراسان توسط 2 عرب در سال 126 ه / 744 م ) ، علاوه بر آن نيز طبرى : تاريخ 2 ، ص 762 ( سال 68 ه / 88 - 687 م ) ؛ ص 832 ( سال 72 ه / 92 - 691 م ) . - « طعمه » نزد قدامه : كتاب الخراج ، فصل 6 ، به‌عنوان اقطاع ( غير موروثى ) ولى مادام‌العمر مشخص مىشود . - رجوع كنيد همچنين به : Kremer , Ein . 325 ; Lokk . 60 f . ( 45 ) . ظاهرا اين كلمه در زمان سلجوقيان نيز استعمال مىشده است ، رجوع كنيد مثلا به : حسينى : اخبار الدولة السلجوقية ، ص 74 ، 108 ، 133 ( قرن 6 ه / 12 م ) . - و نيز : . Kremer , C . G . I 282 . ( 46 ) . در سال 195 ه / 11 - 810 م : ابن اثير : الكامل ، ج 6 ، ص 79 ، و نيز در سال 305 ه / 18 - 917 م در رى : -